top of page
  • Ιωάννης Καραμιτσάνης

Αξία συμμετοχής αποκλειομένου εταίρου


📝 Άρθρο του Ιωάννη Καραμιτσάνη, προπτυχιακού φοιτητή της Νομικής ΕΚΠΑ



Το άρθρο 264 του ν. 4072/2012 ρυθμίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του εξερχόμενου και του αποκλεισθέντος εταίρου από την εταιρία, που σε μεγάλο βαθμό ταυτίζονται. Η σημασία αυτού του άρθρου είναι μεγάλη γιατί ρυθμίζει τις σχέσεις των πρώην, μετά τη ρήξη, εταίρων κατά τρόπο που το κάθε μέρος αποκτά ότι του αναλογεί.


Ο γενικός κανόνας είναι ότι μετά την αποχώρηση του εταίρου η εταιρία του αποδίδει αυτούσια τα πράγματα των οποίων τη χρήση προσέφερε σε αυτήν. Αν δεν έχει ορισθεί διαφορετικά στο καταστατικό, τα πράγματα αποδίδονται αμέσως κατά την ΑΚ 323. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι αποδίδονται στον πρώην εταίρο την αμέσως επόμενη ημέρα (ΑΚ 241 παρ. 1). Αν παραταύτα ο αποκλεισθείς εταίρος έχει οφειλές προς την εταιρία, όπως για παράδειγμα την υποχρέωση κάλυψης ζημιών που του αναλογούν, η εταιρία μπορεί να προβεί σε επίσχεση των εισφερθέντων κατά χρήση πραγμάτων (ΑΚ 325). Αν, επίσης, η άμεση απόδοση του πράγματος στον αποκλειόμενο εταίρο έρχεται σε αντίθεση με την καλή πίστη, εκείνος έχει υποχρέωση να ανεχθεί την καθυστερημένη απόδοση με βάση την ΑΚ 288. Πιθανώς όμως να υποχρεωθεί η εταιρία να καταβάλει  αποζημίωση για την περαιτέρω χρήση. Όπως και σε πολλά άλλα ζητήματα, στην εταιρική σύμβαση είναι ισχυρή αίρεση ή προθεσμία για την απόδοση των προς χρήση εισφερθέντων πραγμάτων.[1] 


Ο εξερχόμενος εταίρος αποκτά επίσης από τη διάταξη 264 παρ. 2 εδ. α΄ αξίωση κατά της εταιρίας για καταβολή της πλήρους αξίας της συμμετοχής του σε αυτήν. Μπορεί, δηλαδή, να απαιτήσει το ποσό που ισούται με την αξία της εταιρικής συμμετοχής, το οποίο αποτελεί υποκατάστατο της συμμετοχής που απώλεσε. Τη χρονική στιγμή που γεννάται η αξίωση αυτή, το πρόσωπο έχει αποβάλλει πλήρως την εταιρική του ιδιότητα και έχει καταστεί έναντι της εταιρίας και των εταίρων τρίτος δανειστής. Μπορεί να επιδιώξει άμεσα την ικανοποίησή του από τους πρώην συνεταίρους, οι οποίοι ευθύνονται απέναντί του αλληλεγγύως και εις ολόκληρων (249 άρθρο παρ. 1), χωρίς να απαιτείται προηγούμενη άρνηση της εταιρίας να εκπληρώσει την υποχρέωσή της ή ανεπάρκεια της εταιρικής περιουσίας, διότι ο αποκλεισθείς εταίρος δεν δεσμεύεται πλέον από την υποχρέωση πίστης, που κανονικά έχει, προς αυτούς.


Αν η εταιρική περιούσια δεν είναι αρκετή για να ικανοποιηθεί ο αποκλεισμένος εταίρος, απαιτείται με βάση την ΑΚ 783 που αφορά αποκλειστικά τις εσωτερικές σχέσεις, να ικανοποιηθεί με συνεισφορά των εταίρων και συγκεκριμένα με κάλυψη του ελλείματος της εταιρίας. Έτσι θα αποφευχθεί ο κύκλος των μεταξύ τους και με την εταιρία αναγωγών.


Απέναντι στον εταίρο που αποκλείεται η εταιρία αναλαμβάνει λοιπόν την υποχρέωση να του καταβάλει την πλήρη αξία της εταιρικής του συμμετοχής. Η καταβαλλόμενη αξία είναι η εμπορική αξία της εταιρικής συμμετοχής κατά το χρονικό σημείο της απώλειας της εταιρικής ιδιότητας. Για να υπολογιστεί πρέπει να συνταχθεί ειδικός ισολογισμός που να απεικονίζει την πραγματική κατάσταση της εταιρίας το συγκεκριμένο χρονικό σημείο. Στην αξία της εταιρικής συμμετοχής που εκτιμάται συνυπολογίζεται και η αξία εισφοράς του αποκλειομένου εταίρου προς την εταιρία, προσαυξημένη κατά την αναλογία συμμετοχής του στα αποθησαυρισμένα κέρδη. Στον ισολογισμό, δηλαδή, συμπεριλαμβάνονται τόσο τα εμφανή αποθεματικά, όσο και τα αφανή, όπως και η άυλη αξία της εταιρικής επιχείρησης, δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, σήμα, πελατεία, φήμη της στιγμή του αποκλεισμού. Στον ισολογισμό τα εταιρικά χρέη περιλαμβάνονται στα στοιχεία του παθητικού. Στην περίπτωση που η αξία της εταιρικής συμμετοχής είναι αρνητική, τότε ο απερχόμενος εταίρος πρέπει να καταβάλει στην εταιρία τη διαφορά, ειδάλλως καθίσταται αδικαιολόγητα πλουσιότερος σε βάρος της εταιρικής περιουσίας (ΑΚ 904). Ο αποκλειόμενος εταίρος όμως, ο οποίος οφείλει την εισφορά του ή τμήμα αυτής, απαλλάσσεται από την υποχρέωση καταβολής. Η υποχρέωση αυτή θα συνυπολογιστεί για να προσδιοριστεί η αξία της εταιρικής του συμμετοχής.[2]


Για να αποτιμηθεί η αξία της εταιρικής συμμετοχής λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη η αγοραία αξία της εταιρικής συμμετοχής. Το τίμημα, δηλαδή, το οποίο θα κατέβαλε ένας καλόπιστος και ενημερωμένος τρίτος για αυτή. Στις προσωπικές όμως εταιρίες δεν είναι συχνές οι προσφορές τρίτων για την απόκτηση συμμετοχών, επομένως η αξία της εταιρικής συμμετοχής είναι προσφορότερο να προσδιοριστεί με βάση τη καθαρή εταιρική περιουσία όλης της εταιρικής επιχείρησης ως σύνολο και όχι επιμεριστικά, με βάση την αξία κάθε μεμονωμένου στοιχείου. Εξαίρεση αποτελούν οι περιπτώσεις που τα περιουσιακά στοιχεία είναι μεγαλύτερα από την απόδοση της επιχείρησης ή η επιχείρηση εξαρτάται σημαντικά από την προσωπική συμβολή του αποκλειομένου εταίρου, οπότε με την αποχώρησή του ουσιαστικά αποσυντίθεται. Η αποτίμηση γίνεται με βάση την προσδοκώμενη οικονομική απόδοση, που σημαίνει την παραδοχή ότι θα συνεχιστεί η επιχειρηματική δραστηριότητα της εταιρίας για αόριστο χρόνο και θα διατηρηθούν τα επιμέρους στοιχεία της. Έχει επίσης η αποτίμηση μελλοντικό χαρακτήρα, διότι συνυπολογίζονται και τα μελλοντικά σταθερά οφέλη από την αναμενόμενη μελλοντική απόδοση της εταιρικής επιχείρησης ως ενιαία οικονομική μονάδα. Επίσης, συνυπολογίζεται η υπεραξία της επιχείρησης, τα άυλα στοιχεία της, οι εκκρεμείς υποθέσεις, που μπορούν να επηρεάσουν την αξία της στο μέλλον. Τέλος, μπορεί και να προβλεφθεί στην εταιρική σύμβαση η άμεση συμμετοχή του απερχομένου εταίρου στα κέρδη ή τις ζημίες συγκεκριμένων εργασιών ή συμβάσεων που βρίσκονται ακόμα σε εκκρεμότητα.[3]


Στην περίπτωση αποκλεισμού του εταίρου ο χρόνος της αποτίμησης της αξίας της εταιρικής συμμετοχής είναι ο χρόνος της αποχώρησης από την εταιρία. Κατά την κρατούσα άποψη, η ημέρα δηλαδή έκδοσης της απόφασης που επιβάλλει τον αποκλεισμό του εταίρου. Πρόσφατα όμως γίνεται δεκτό στην νομολογία ότι ο χρόνος αποτίμησης είναι ο χρόνος συζήτησης της αίτησης για την καταβολή της αξίας της συμμετοχής στον πρώτο βαθμό.[4] 


Σύμφωνα με το άρθρο 264 παρ. 2 εδ. Β΄, αν στην εταιρική σύμβαση δεν προβλέπεται η αξία της εταιρικής συμμετοχής και οι εταίροι δεν συμφωνούν ως προς το ύψος του ποσού που πρέπει να καταβληθεί στον αποκλειόμενο εταίρο, τότε το δικαστήριο της παρ. 2 του άρθρου 259, θα την ορίσει με τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας. Επίσης, ο προσδιορισμός του ποσού της αξίας της εταιρικής συμμετοχής γίνεται και με απόφαση διαιτητή (ΚΠολΔ 867)[5] και με δικαστική διαμεσολάβηση (ΚΠολΔ 214Β και 214Γ). [6]


Από τα κρισιμότερα ζητήματα είναι ο χρόνος καταβολής της αξίας συμμετοχής του εταίρου. Ο αποκλεισθείς εταίρος σε εταιρία ορισμένου χρόνου έχει άμεση αξίωση για είσπραξη της αξίας της εταιρικής του συμμετοχής μετά την επίδοση της απόφασης αποκλεισμού. Σε όλες τις περιπτώσεις αποκλεισμού, σύμφωνα με το άρθρο 323 ΑΚ που εφαρμόζεται συμπληρωματικά, ο χρόνος της άμεσης εκπλήρωσης ερμηνεύεται με βάση την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη. Η καταβολή της αξίας συμμετοχής θα αναβληθεί μέχρι να συνταχθεί και να εγκριθεί από την εταιρία και τον απελθόντα εταίρο ο ισολογισμός από τον οποίο θα προκύψει το ύψος της απαίτησής του ή μέχρι να ρευστοποιηθεί περιουσιακό στοιχείο της εταιρίας αν η εταιρική περιουσία δεν επαρκεί για την ικανοποίηση του εταίρου. Στις τελευταίες περιπτώσεις μάλιστα ο όρος άμεση έχει την έννοια της ταχείας έναρξης και συνέχισης χωρίς καθυστερήσεις των αναγκαίων ενεργειών για να ικανοποιηθεί η απαίτηση του αποκλεισθέντος εταίρου.


Γίνεται ακόμα δεκτό ότι σύμφωνα με τη διάταξη 288 ΑΚ ο αποκλεισθείς εταίρος πρέπει να ανεχθεί την τμηματική καταβολή ή την αναβολή της καταβολής του ποσού που του οφείλεται, όταν αυτή δεν βλάπτει σημαντικά το συμφέρον του, αλλά η άμεση καταβολή βλάπτει τη βιωσιμότητα της εταιρείας. Αυτό συμβαίνει όταν η εταιρεία αναγκάζεται να ρευστοποιήσει περιουσιακά στοιχεία που είναι αναγκαία για τη δραστηριότητά της ή να διαθέσει κεφάλαια που η έλλειψή τους τη δυσχεραίνει. Τέλος, η αλλαγή του χρόνου καταβολής εξασφαλίζεται με την παροχή εγγυήσεων από τους λοιπούς εταίρους.[7]


Ένα ακόμα θέμα είναι η υποχρέωση του αποκλεισθέντα εταίρου να συμμετέχει στα εταιρικά χρέη που γεννήθηκαν μέχρι τον αποκλεισμό του. Σε περίπτωση που η εταιρική περιουσία δεν είναι αρκετή για την κάλυψη των εταιρικών χρεών, ο αποκλειόμενος από την εταιρεία εταίρος οφείλει έναντι της εταιρείας να καλύψει τα εταιρικά χρέη κατά το ποσοστό της συμμετοχής του στις ζημιές. Ο κανόνας αυτός αποκλίνει ουσιαστικά από την ΑΚ 745.[8] Αν το ποσοστό συμμετοχής στην εταιρία δεν έχει καθοριστεί με την εταιρική σύμβαση από την αρχή, θα είναι ίσο για όλους. Αυτή η υποχρέωση είναι ανεξάρτητη από την απαίτηση που έχει ο εταίρος κατά της εταιρίας για καταβολή της αξίας της εταιρικής του συμμετοχής. Αν όμως έχει τέτοια απαίτηση, αυτή μπορεί να συμψηφισθεί με το ποσοστό συμμετοχής του στην κάλυψη των εταιρικών ζημιών. Η υποχρέωση αυτή είναι εσωτερική, έναντι δηλαδή της εταιρίας και δεν επηρεάζει την εξωτερική του ευθύνη έναντι των εταιρικών δανειστών. Η εξωτερική ευθύνη υφίσταται μέχρι την παραγραφή των εταιρικών αξιώσεων κατά το άρθρο 269 παρ. 1,3.[9]


Συνεπώς το ζήτημα της απόδοσης στον αποκλεισθέντα ή εξερχόμενο εταίρο της αξίας της εταιρικής συμμετοχής του είναι σύνθετο, τόσο ως προς τον υπολογισμό της αξίας της όσο και σχετικά με τον χρόνο καταβολής της. Η λύσεις βέβαια που παρουσιάζονται σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο φαίνονται οι πιο ικανοποιητικές για τα μέρη.

 

 

Παραπομπές


[1] Μαστροκώστας Χ., Δίκαιο Προσωπικών Εταιριών-Ερμηνεία κατ΄ άρθρον, Νομική Βιβλιοθήκη, 2017. σελ. 538-539.

[2] Μαστροκώστας, όπ. ανωτ. σελ. 539-542

[3] Μαστροκώστας, όπ. ανωτ. σελ. 545

[4] Μαστροκώστας, όπ. ανωτ. σελ. 543-544

[5] Κεραμεύς, Κονδύλης, Νίκας, Ερμηνεία ΚΠολΔ, εκδόσεις Σάκκουλα, 2000. σελ. 867

[6] Μαστροκώστας, όπ. ανωτ. σελ. 546

[7] Μαστροκώστας, όπ. ανωτ. σελ. 547

[8] Γεωργιάδης Απόστολος, Εγχειρίδιο Ειδικού Ενοχικού Δικαίου, Π.Ν. Σάκκουλας, 2014 

[9] Μαστροκώστας, όπ. ανωτ. σελ. 547-548



Βιβλιογραφία

Γεωργιάδης Απόστολος, Εγχειρίδιο Ειδικού Ενοχικού Δικαίου, Π.Ν. Σάκκουλας, 2014

Κεραμεύς, Κονδύλης, Νίκας, Ερμηνεία ΚΠολΔ, εκδόσεις Σάκκουλα, 2000

Μαστροκώστας Χ., Δίκαιο Προσωπικών Εταιριών-Ερμηνεία κατ΄ άρθρον, Νομική Βιβλιοθήκη, 2017

44 Προβολές0 Σχόλια

Πρόσφατες αναρτήσεις

Εμφάνιση όλων
Post: Blog2_Post
bottom of page